Korzystając z naszej witryny, wyrażasz zgodę na korzystanie z plików cookie. Używamy ich w celu poprawy jakości z tej strony, specjalnie dla Ciebie, pomagają nam zrozumieć Twoje potrzeby (pomagają nam zbierać statystyki), pomóc naszym partnerom dostarczyć odpowiednią zawartość wyświetlaną na naszej stronie internetowej. Aby dowiedzieć się więcej na temat plików cookie kliknij tutaj .

cookies
noimage

Historia Moskiewskiego Kremla

Badania archeologiczne pozwalają przypuszczać, iż znajdujące się na terytorium Kremla osady istniały jeszcze przed okresem słowiańskim, w epoce żelaza. Jednakże, za umownego poprzednika Kremla uważane jest grodzisko wschodniosłowiańskiego plemienia Wiatyczów. Powstało ono na szczycie Wzgórza Borowickiego nad lewym brzegiem rzeki Moskwy na początku 10 wieku i posiadało system obronny w postaci pierścienia składającego się z wałów ziemnych, fosy i palisad. Bliskie sąsiedztwo tętniących życiem szlaków handlowych (wodnych i lądowych) pozwalało plemieniu Wiatyczów szybko się rozwijać, przez co do 11 wieku grodzisko to osiągnęło już rozmiary typowego dla tej epoki miasta. Po mających miejsce w 12 wieku książęcych walkach osada ta, jak i wiele innych ziem Wiatyczów, przeszła w ręce Rusi Włodzimiersko-Suzdalskiej. W 1156 roku, w czasach panowania księcia Jerzego Dołgorukiego uważanego za założyciela Moskwy, wiekowe już obwarowania zostały odnowione. W tym czasie przyszły Kreml uległ poważnej rozbudowie – drewniane ściany osiągały długość ponad 800 metrów i chroniły terytorium o powierzchni 3 ha. Wokół twierdzy nadal rozciągały się wały ziemne, już o wiele wyższe, a także głęboka, poszerzona do 16 metrów fosa.

W 1238 roku drewniana twierdza znacznie ucierpiała w wyniku pożaru szalejącego podczas najazdu mongolskich wojsk Batu-chana, kiedy to Moskwa została zdobyta po trwającej pięć dni osadzie. Odbudowana w latach 1260 twierdza pozyskała status rezydencji głowy Wielkiego Księstwa Moskiewskiego – udzielnych książąt, którzy w tym okresie formalnie zależni byli od Wielkiego Księstwa Włodzimierskiego. Dalszy rozrost posiadłości i potęgi moskiewskich książąt doprowadził do zwiększenia terytorium Kremla, na którym stopniowo pojawiało się coraz to więcej nowych budowli. W roku 1330, w tysięczną rocznicę tak cenionego przez cerkiew prawosławną Konstantynopola, na Kremlu został wzniesiony Sobór Zbawiciela w Borze. Przez wiele wieków cerkiew ta była najstarszą w mieście i stanowiła grobowiec książąt, lecz w 1933 roku świątynia taż na podstawie decyzji partii bolszewickiej została zburzona. W 1339 roku Kreml moskiewski został odnowiony, chociaż baszty i mury jego nadal były wykonane z drewna, aż do momentu panowania księcia Dymitra Dońskiego, kiedy to rozpoczął się proces budowy nowego, już kamiennego Kremla.

Przez około dwa lata, od 1366 do 1368 roku, trwała przebudowa rezydencji książęcej, która została umocniona murami i basztami wykonanymi z białego miejscowego kamienia. To majestatyczne oblicze Kremla znalazło swe odzwierciedlenie w narodowym przydomku Moskwy, którą zaczęto z szacunkiem nazywać «białokamienną». Nowy kamienny Kreml z powodzeniem przetrwał dwa oblężenia, lecz w 1382 roku mimo wszystko został zrujnowany w wyniku działań wojsk chana Tochtamysza, który podstępem zmusił mieszkańców miasta do dobrowolnego otwarcia bram twierdzy. W 15 wieku wiele należących do Kremla budynków zaczęło wymagać remontu, ponieważ wytworny biały kamień okazał się być nietrwały. W drugiej połowie 15 wieku książę Iwan III Srogi wpadł na pomysł potężnej przebudowy Kremla, jednakże niepowodzenie czekało na rosyjskich budowniczych już w momencie wznoszenia pierwszego budynku – Soboru Zaśnięcia Matki Bożej, który runął w 1471 roku, nim budowniczy zdążyli dotrzeć do sklepień budowli.

Po tym zdarzeniu Iwan III wynajął do budowy włoskich architektów, którzy przez długie lata tworzyli na terytorium Kremla cały kompleks budynków, wież i murów z czerwonej wypalanej cegły. To właśnie w tym czasie (1479-1515) wzniesione zostały praktycznie wszystkie kremlowskie baszty (Zwiastowania, Pietrowska, Kutafja, Borowicka (Priedtieczenskaja), Komendancka, Zbrojowni, Troicka, Nikolska i wiele innych), а także budynek Rezydencji Wielkoksiążęcej wraz z jej słynną Komnatą Graniastą. W 1508 roku wokół kremlowskich murów powstała fosa wypełniona wodami rzeki Nieglinnaja. Po tak potężnej budowie zespół architektoniczny Kremla przez wiele dziesięcioleci zachowywał swe praktycznie niezmienione oblicze. Ogólnie rzadko kiedy odbywały się tu prace renowacyjne bądź rozbudowa już istniejących obiektów. W latach panowania Piotra I, który wraz z dworem przeniósł się do Petersburga, Kreml moskiewski utracił status stałej carskiej rezydencji. W latach 1740, za czasów cesarzowej Elżbiety I w miejscu przestarzałych komnat (Jadalnej, Złotej i Otwietnoj) na podstawie projektu architekta Rastrelli powstał Pałac Zimowy, który mimo iż skromnych rozmiarów, to jednak charakteryzował się bogatym wystrojem.

Liczne zniszczenia dotknęły Kreml na początku 19 wieku, kiedy to początkowo w trakcie ogólnej rekonstrukcji kompleksu zburzono kilka starych budynków (Monaster Spotkania Włodzimierskiej Ikony Matki Bożej, świątynię Monasteru Wniebowstąpienia Pańskiego, Bramę Herbową, Zajazd Troicki i in.), а następnie znacznie ucierpiał w czasie odwrotu Napoleona z Moskwy. Nad odbudową kompleksu pracowano ponad 20 lat. W okresie tym powstał także nowy Wielki Pałac Kremlowski, w system którego architektowi Konstantinowi Andriejewiczowi Thon'owi udało się wkomponować niektóre zabytkowe budynki (Komnatę Graniastą, Pałac Teremnoj, Małą Złotą Komnatę). Na początku 20 wieku Kreml moskiewski został bezpłatnie udostępniony do ogólnego zwiedzania, а w czasie nieobecności rodziny cesarskiej w rezydencji, zwiedzający mieli możliwość przejścia korytarzami pałacowych budynków. Po rewolucji październikowej za kremlowskie mury przeniósł się rząd radziecki na czele z Leninem, w związku z czym ten historyczny kompleks ponownie zamknął swe drzwi przed prostymi mieszkańcami miasta.

Niestety, w okresie władzy radzieckiej architektoniczne oblicze Kremla poważnie ucierpiało: z 54 budynków, które tworzyły kompleks na początku 20 wieku, do dnia dzisiejszego przetrwało zaledwie 28. Niemal wszystkie świątynie, klasztory i grobowce Kremla uległy zniszczeniu w latach 1920-30, wiele budynków uległo przekształceniu, pozbywając się tym samym zabytkowego wystroju i przeobrażając w kluby, sale gimnastyczne, kuchnie i stołówki. Od roku 1920 po 1950 część kremlowskich budynków stanowiła miejsce zamieszkania przywódców Związku Radzieckiego oraz ich rodzin. Dopiero w 1955 roku, już po śmierci Stalina, wydano zakaz zamieszkiwania na terytorium Kremla, który od tego momentu ponownie został udostępniony do zwiedzania. W 1990 roku kremlowski kompleks został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, а od 1991 roku Kreml otrzymał honorowy status rezydencji prezydenckiej. Obecnie na jego terytorium, oprócz działających tam organizacji państwowych, działa cieszący się ogromną popularnością wśród turystów różnej narodowości skansen.