Korzystając z naszej witryny, wyrażasz zgodę na korzystanie z plików cookie. Używamy ich w celu poprawy jakości z tej strony, specjalnie dla Ciebie, pomagają nam zrozumieć Twoje potrzeby (pomagają nam zbierać statystyki), pomóc naszym partnerom dostarczyć odpowiednią zawartość wyświetlaną na naszej stronie internetowej. Aby dowiedzieć się więcej na temat plików cookie kliknij tutaj .

cookies
noimage
9.5 Ocena z 2 użytkowników

Zamek Dunajec

Wielki zamek pobudowano na Spiszu, krainie geograficznej leżącej na terenie Karpat, gdzie człowiek żył już w czasach paleolitu, krainie, która od czasów powstanie organizacji państwowych w tej części Europy przechodziła z rąk do rąk. W polskim posiadaniu znalazła się już w 1001 roku, by po 17 latach odłączyć się od państwa tworzonego przez Bolesława Chrobrego. Sam zamek położony nad Dunajcem powstał w wieku XIV. Jako że pobudowano go na terenie przygranicznym, przez dzieje historii, tak jak i Spisz przechodził z rąk do rąk. Najpierw był węgierski, potem polski, znów wrócił w ręce Węgrów by ostatecznie pozostać w granicach Rzeczpospolitej, choć o mało nie znalazł się na Słowacji. W jednym miejscu stojąc jakby po całej Europie centralnej wędrował. Ta średniowieczna warownia znajduje się na prawym brzegu zbiornika Czorsztyńskiego, we wsi Niedzica Zamek, na obszarze Polskiego Spisza lub Zamagurza w Pieninach Spiskich. Po polsku określany jest jako Zamek Dunajec, w średniowieczu używano łacińskiego określenia Castrum de Dunajecz, a właściciele węgierscy mówili: Nedecvár lub Nedec-Vár.

Historia warowni

Dzieje tej obronnej warowni są niezwykle skomplikowane, a ona sama jest świadkiem historii dwóch bratnich państw- Rzeczpospolitej i Węgier. Przynależność do rodów madziarskich była w pewnym okresie dla niej zbawienna, bowiem ominął ją najazd wojsk arcyksięcia Maksymiliana Habsburga oraz potop szwedzki, które były powodem zrujnowania innych polskich warowni, zwłaszcza tych znajdujących się na Szlaku Orlich Gniazd.

Wszystko zaczęło się w roku 1209, kiedy to komes spiski Rydygier z Tyrolu, z nadania króla węgierskiego Andrzeja II, lokował wieś Niedzicę. Wyjaśnimy tu pewną kwestię, bowiem słowo komes będzie się powtarzało. Otóż kiedy na północy lokowano wsie i miasta na prawie magdeburskim na czele tych administracyjnych organizmów stał wójt. Jednak prawo magdeburskie nie znalazło zastosowania na terenach górzystych. Tu wykształciło się prawo wołowskie, a te oddawało władzę wykonawczą nie wójtowi, a komesowi i 17 osobowej radzie. (więcej)

Architektura i stan obecny

Okazały zamek w Niedzicy stoi na stromej skale o wysokości 566 metrów nad poziomem morza i góruje wraz z zamkiem czorsztyńskim nad doliną Dunajca. Uwagi na takie położenie zaliczany jest do typowych zamków górskich. Najwyższy cokół skalny wynosi się 80 metrów ponad Dunajcem i agresywnie wrzyna się w nurt rzeki. To na nim powstał pierwotny zamek określany mianem górnego. Stromość skały zabezpieczała warownie, ale utrudniała też dotarcie do niej. Jedynym sposobem przejścia z niższej partii wzgórza tutaj była wędrówka piesza.

Zamek obejmował część mieszkalną założoną od południa i wschodu, mały dziedzińczyk wewnętrzny ze studnią kutą w skale na głębokość około 90 metrów oraz wieżę mieszkalno-obserwacyjną usytuowaną w narożniku północno-zachodnim. Wejście do zamku gotyckiego znajdowało się od strony południowej. Zachowało się dotąd obramienie kamienne bramy wejściowej z wnękowaniem i specjalną rolką na podnoszenie mostu zwodzonego. W obrębie zamku górnego oprócz pomieszczeń mieszkalnych znajdowała się jeszcze kaplica zamkowa z kryptą założoną pod podłogą. Zachowały się do dziś na murach zamku górnego ślady sklepienia gotyckiego nad prezbiterium kaplicy oraz resztki polichromii figuralnej przedstawiającej ukrzyżowanie, oraz resztki kolumn podtrzymujących łuk tęczowy kaplicy. W dolnych pomieszczeniach zamku górnego mieściły się lochy więzienne oraz składy broni i żywności. Mieszkania znajdowały się na piętrach. Nieduże okna wyposażone ławeczki oświetlały komnaty, które ogrzewano przy pomocy kominków. Mury zamku górnego wykonane są w całości z czerwonego i szarego wapienia krynoidowego na zaprawie wapienno piaskowej, dachy były gontowe.

Tak wyglądał gotycki zamek zbudowany w XIV wieku przez Berzewiczych. Znajduje się on częściowo w ruinie. Zachowały się do naszych czasów na zamku górnym dwie kondygnacje izb więziennych oraz nad nimi kondygnacja wnętrz mieszkalnych.

Pod koniec XV stulecia zamek był w posiadaniu Emeryka Zapolyi, który w latach 1470- 1487 dodatkowo umocnił warownię. Niestety ukształtowanie terenu pozwoliło na wprowadzenie umocnień jedynie na terenie zamku dolnego. Powstał wówczas mur obwodowy, oraz trzy baszty: kapliczna, narożna oraz bramna. Przebudowa ta powiększyła powierzchnię zamku dwukrotnie. Zlokalizowanie całego życia gospodarczego zamku w obrębie murów obwodowych wymagało wydrążenia nowej studni, która zachowała się dotychczas w jednym z pomieszczeń piwnicznych dzisiejszego zamku dolnego.

Około sto lat później, pod koniec XVI wieku, dzieło rozbudowy i odnowienia zamku niedzickiego podjął Jerzy Horvath z Palocsy. Przebudowa dokonana przez niego była związana z rozbudową pomieszczeń mieszkalnych w nowym renesansowym stylu. Przy murze obwodowym zachodnim, między okrągłą basztą narożną a basztą bramną, został w tym czasie wzniesiony nowy trakt mieszkalny o trzech kondygnacjach.

Z tego samego okresu pochodzi powstanie zamku średniego. Łączyła się ona pierwotnie z traktem mieszkalnym zachodnim i zawierała pomieszczenia mieszkalne założone również od południa na wysokości pierwszego piętra. Po rozbudowie zewnętrzne mury zamku dolnego otrzymały zwieńczenia attykowe oraz dekoracje sgraffitowe. Pozostałości tego typu dekoracji zachowały się na ścianach baszty kaplicznej. Sama attyka, a właściwie jej elementy zachowały się na budynkach zamku dolnego, a jej grzebień był charakterystyczny dla budowli pałacowych na Spiszu.

Ponowne zmiany nastąpiły dopiero po 1820 roku. Z tego okresu zapewne pochodzi obniżenie zachodniego traktu mieszkalnego na zamku dolnym o jedno piętro i przystosowania do celów mieszkalnych jedynie pomieszczeń parteru.

Kiedy w połowie XIX wieku pożar zniszczył zamek odbudowali go już nowi właściciele - Salamonowie, adaptując go do swoich potrzeb mieszkalnych. Z tego czasu pochodzą do dziś zachowane drewniane stropy belkowe w pomieszczeniach zamku średniego i dolnego a napis nad bramą wjazdową "Renov. 1861 C.B.P." ustala termin ukończenia odbudowy.

Dziś możemy, na zamku dolnym możemy zobaczyć trzy baszty: bramna, narożną i kapliczną, mur obwodowy oraz skrzydło mieszkalne Jerzego Horvatha. Wszystko to jest skupione wokół nieforemnego dziedzińca. Niestety do części pomieszczeń nie można wejść gdyż są one użytkowane przez stowarzyszenie Historyków Sztuki i hotel. Ponad zamkiem dolnym znajduje się zamek średni. Tutaj można zwiedzić komnaty, gdzie zorganizowano ekspozycje związane z historią zamku oraz wyposażeniem siedziby szlacheckiej. Przedstawione są zdjęcia, plany przebudów oraz rzeźba historyczna. Z dwóch punktów widokowych znajdujących się na dziedzińcu można podziwiać widok na okolicę: dolinę Dunajca, Pieniny i zamek czorsztyński. Przy dobrej pogodzie można zobaczyć wzniosłe szczyty Tatr.

Na samym szczycie wzniesienia znajduje się najstarsza zabudowa- gotycki zamek górny. Z uwagi na postępującą przez lata dewastację dziś ma charakter trwałej ruiny. Można ją zwiedzać jedynie z zewnątrz. Nie ma niestety możliwości wejścia na wysoka wieżę.

Można również zwiedzić wozownie, która historycznie była składem opału, gdzie prezentowane są pojazdy konne, sanki oraz liczne akcesoria podróżne, oraz budynek spichlerza z ekspozycją sztuki ludowej Spisza.

Zwiedzanie

Możliwość zwiedzania w sezonie, okres maj- październik:
Muzeum czynne codziennie 9:00 - 19:00, kasa muzeum czynna do 18:30
Poza sezonem (1 października-30 kwietnia):
Muzeum czynne codziennie oprócz poniedziałków i świąt (1 Listopada, Boże Narodzenie, Nowy Rok, Niedziela Wielkanocna ) 9:00 - 16:00. W tym okresie „Spichlerz” jest niedostępny.
 
Opracowanie: Wojciech Zabielski