Korzystając z naszej witryny, wyrażasz zgodę na korzystanie z plików cookie. Używamy ich w celu poprawy jakości z tej strony, specjalnie dla Ciebie, pomagają nam zrozumieć Twoje potrzeby (pomagają nam zbierać statystyki), pomóc naszym partnerom dostarczyć odpowiednią zawartość wyświetlaną na naszej stronie internetowej. Aby dowiedzieć się więcej na temat plików cookie kliknij tutaj .

cookies
noimage

Zamek w Brodnicy

W Brodnicy nad rzeką Drwęcą wznosi się niezwykle malownicza ceglana wieża, wokół niej roztaczają się ruiny będące pozostałością krzyżackiej warowni. Zamek ów ma niezwykle bogatą historię. Oblegany był przez armie niemal całej Europy, od średniowiecza do wojen napoleońskich, a w czasie pokoju zamieszkiwany przez najdostojniejsze postaci z kart polskiej historii.

Historia zamku

Pierwszy gród charakterze drewniano ziemnym powstał w XII wieku i stanowił strażnicę Książąt Mazowieckich, chroniącą północne obszary Mazowsza przed najazdami pogan: Prusów i Litwinów. W początku XIII stulecia książęta polscy prowadzili akcje chrystianizacyjna w Prusach, lecz bez większego powodzenia. Konrad Mazowiecki, za namową Jadwigi śląskiej, sprowadza, w 1228 roku, zakon krzyżacki. Zakonnicy fałszują dokument papieski i na jego podstawie stają, bezprawnie, właścicielami ziem: dobrzyńskiej i michałowskej.

Rozwój militarny zakonu i zagrożenie jego ziem od północnej strony pomogło w podjęciu decyzji o zastąpieniu przestarzałego, nieskutecznego militarnie założenia nowym ośrodkiem władzy w postaci murowanego zamku konwentualnego usytuowanego przy szlaku handlowym łączącym ziemię chełmińską z Mazowszem. Budowę warowni rozpoczęto u progu XIV stulecia i prowadzono w czterech etapach do roku 1415. W pierwszej fazie - do 1317 - postawiono mury obwodowe zamku wysokiego, przedzamcza i wieży oraz część skrzydeł mieszkalnych. W kolejnym okresie, zwieńczonym poświęceniem kaplicy w roku 1339, ukończono zasadniczą bryłę siedziby konwentu, która wtedy była już w pełni użytkowa. Zamek już po rokiem 1337 był w znacznej części gotowy bowiem wówczas w Brodnicy utworzono komturię krzyżacką. Mniej więcej z tego okresu znany jest pierwszy wzmiankowany na piśmie komtur Brodnicy Friedrich von Sprangenberg. Trzeci etap prac związany był z naprawą zniszczeń popowodziowych oraz ukończeniem zagospodarowania przedzamcza, natomiast czwarty i ostatni - z działalnością muratorską Mikołaja Fellensteina polegającą na rozbudowie fortyfikacji zamku, co nastąpiło około roku 1415. (więcej)

Architektura i stan obecny

Warownia zajmuje północno-zachodnią część dawnego organizmu miejskiego. Zbudowana została na planie kwadratu o boku liczącym 45 metrów, z cegły, ale na kamiennej podmurówce. W ogólny zarys muru obwodowego wpisano, na trzech narożach, czworoboczne wieżyczki, które w XVII wieku zostały nadbudowane i otrzymały barokowe hełmy. W czwartym narożu, od strony północnej, wznosiła się potężnych rozmiarów dwunastokondygnacyjna wieża o wysokości liczącej 54 metry, dostępna z ganku obronnego, obiegającego górne piętra skrzydeł zamkowych. Wieża ta w dolnych partiach przyjęła rzut sześcioboku, w górnych zaś jest ośmioboczna. W całej jej wysokości zaprojektowano trzy poziomy obronne: pierwszy na trzeciej kondygnacji w postaci drewnianego ganku wspartego na granitowych kroksztynach, pozostałe dwa zaś w obrębie najwyższej części, zwieńczonej tarasem obserwacyjnym i nadbudową nakrytą pierwotnie namiotowym dachem, a w latach późniejszych zgrabną kopułką. W skład zespołu wchodziły cztery 17-metrowej wysokości skrzydła obiegające niewielki dziedziniec.W skrzydle wschodnim, jako że zamek należał do zakonu, umieszczono kapitularz, tuż obok wieży, ulokowano przejazd bramny, w skrzydle południowym sytuowano kaplicę i refektarz, natomiast w zachodnim - dormitorium - sypialnie braci zakonnych i infirmerię, czyli szpital. Powierzchnie piwniczne i parter wszystkich skrzydeł zamkowych pełniły funkcje gospodarcze - według lustracji z roku 1664 mieściły się tam kuchnia krzyżacka, izba kuchenna, a także sklepy w których zboża i różne rzeczy chowają. Warownię ze wszystkich stron otaczał niski mur tworząc szerokie międzymurze, w obręb którego od strony zachodniej wpisano wykusz latrynowy, a od północnego zachodu - kwadratową wieżyczkę, zastąpioną w 1415 cylindryczną basteją o średnicy około 10 metrów. Ponadto z trzech stron okalała ją głęboka fosa, stanowiąca odnogę rzeki Drwęcy osłaniającej zamek od zachodu. Nieregularne przedzamcze w kształcie litery L usytuowano w części południowej oraz wschodniej - posiadało ono charakter gospodarczy i wraz z zamkiem właściwym liczyło 23 tysięcy metrów kwadratowych powierzchni.

Obecnie  zamek przedstawia stan trwałej ruiny z dobrze zachowaną wieżą główną i zarysem skrzydeł mieszkalnych istniejących dzisiaj niestety już tylko na poziomie piwnic, z których część sklepiona została wtórnie w drugiej połowie XX wieku. W piwnicach tych funkcjonuje obecnie skromne, ale bardzo ładne muzeum archeologiczne.

Jedna z wystaw prezentuje rzeźby i detale architektoniczne z kaplicy zamkowej. Ekspozycja ukazuje odkryte w czasie prac konserwatorskich relikty wyposażenia rzeźbiarskiego zamkowego oratorium - jednego z najwspanialszych i największych na terenie konwentualnych zamków w Prusach. Choć ilość eksponowanych fragmentów rzeźb i innych detali jest niewielka, to wartość artystyczna i naukowa tego zbioru jest nie do przecenienia, pozwala bowiem na uchwycenie związków pomiędzy poszczególnymi dziełami i warsztatami twórców na terenie Prus. Drga zatytułowana „Rejon Brodnicki w średniowieczu” powstała na podstawie badań wykopaliskowych prowadzonych przez Instytut Archeologii i Etnologii UMK w Toruniu, Muzeum w Grudziądzu oraz przede wszystkim przez Muzeum w Brodnicy. Prezentowane na wystawie zbiory zostały uzupełnione ikonografią dotyczącą różnorodnych zajęć społeczności doby średniowiecza. Na wystawie obejrzeć można zabytki związane z dawnymi rzemiosłami (garncarstwem, myślistwem, rybołówstwem, snycerstwem, kowalstwem, obróbką poroża i kości, uprawą roli, produkcją żywności, broni i budownictwem).

Dla zwiedzających udostępniona jest wieża z tarasem widokowym na wysokości blisko 50 metrów.