Korzystając z naszej witryny, wyrażasz zgodę na korzystanie z plików cookie. Używamy ich w celu poprawy jakości z tej strony, specjalnie dla Ciebie, pomagają nam zrozumieć Twoje potrzeby (pomagają nam zbierać statystyki), pomóc naszym partnerom dostarczyć odpowiednią zawartość wyświetlaną na naszej stronie internetowej. Aby dowiedzieć się więcej na temat plików cookie kliknij tutaj .

cookies
noimage

Zamek w Pieskowej Skale

„Mnie tu dla obrony zbudowano, a Bogu w opiekę podano, gdyż bez ratunku Jego nie obroni nikt niczego.”  Pieskowa Skała to jedyny w pełni zachowany zamek na Szlaku Orlich Gniazd. Majestatycznie wieńczący wapienną skałę, od stuleci jest broniony przez Maczugę Herkulesa. To jedno z najbardziej charakterystycznych miejsc w Polsce było świadkiem rozbojów, rabunków, czarnej magii, alchemii i niespełnionej miłości. Tu ukształtował się i żywota dopełnił jeden z najstarszych polskich rodów szlacheckich. Tu walczyli powstańcy i skrywały się sieroty z Zamojszczyzny prześladowane przez nazistów. A dziś? Dziś Pieskowa Skala jest najbardziej malowniczym miejscem doliny Prądnika, gdzie można obcować nie tylko z przyrodą ale również europejską kulturą materialną powstałą na przestrzeni pięciu wieków.

Historia zamku

Znajdujemy się na terenie danego szlaku handlowego. Już w wieku XIII, Kraków był jednym z głównych ośrodków europejskiej wymiany towarowej. Drogą, przy której się znajdujemy sprowadzono śląskie sukno, pędzono mołdawskie woły, węgierską miedź, krakowskie sól i ołów, czy lwowski wosk. Drogi takie musiały być strzeżone przez odpowiednie załogi skupione przy dworach, a później zamkach. Taka sytuacja tłumaczy tradycję, która mówi, że w okresie wczesnego średniowiecza istniał tu lub na przeciwnej górze Bukowiec drewniany ogród. Są to tylko przypuszczenia, bowiem jego śladów nie stwierdzono. Natomiast pierwsza wzmianka o zamku w Pieskowej Skale pochodzi dopiero z 1315 r., kiedy to Władysław Łokietek zezwala niejakiemu Mikołajowi lokować wieś między Kosmolowem, Sułoszową a zamkiem w Pieskowej Skale. Niewykluczone również, że założenie grodu przez Henryka Brodatego w 1228 r. wiązane przez niektórych historyków z Grodziskiem dotyczy właśnie Pieskowej Skały. Zamek stał się obok ojcowskiego jednym z głównych fortyfikacji obronnych na szlaku handlowym łączącym Kraków ze Śląskiem, a szczególnie Wrocławiem.

Przed zamkiem od wieków stoi jej najwierniejszy strażnik i obrońca, wapienny samotnik zwany, z uwagi na swój kształt, „Maczugą Herkulesa”. Tuż za nim na skale znajduje się zamek. Budowla, która dziś zachwyca, miała burzliwą historię. Kryje w swoich murach, niemalże wszystkie, style w sztuce obowiązujące od jej powstania, aż po XIX stulecie. (więcej)

 

Co można zobaczyć

Mimo wspaniałości zamku i jego majestatycznego wyglądu nie zauważymy tu niemal żadnych pozostałości gotyckich i renesansowych. Jest to skutek licznych opisywanych przebudów oraz kataklizmów. Do zamku zmierzamy od strony wschodniej, pokonując kilkadziesiąt schodów usytuowanych od podnóża wapiennego wzgórza. Zmierzamy do ściany kurtynowej, łączącej dwa bastiony. W tej ścianie umieszczone jest wejście prowadzące na dolny dziedziniec zamku. Kompozycja została stworzona w ujęciu rzymskiego łuku triumfalnego, przy czym boczne wejścia pozostały zamurowane. Nad samym wejściem znajdują się herby związane z rodem Zebrzydowskich: „Radwan”, „Śreniawa”, „Gryf” oraz „Herbut”. Bramą , posiadająca rustykalne obramienie przechodzimy na dziedziniec dolny. Na jednym z bastionów, funkcjonuje restauracja „Zamkowa”, założona jeszcze w 1970 roku. W głębi widzimy budynek zamku ujęty po prawej stronie okrągłą gotycką basztą, zbudowaną z wapienia jurajskiego najprawdopodobniej pod koniec XV stulecia, w której na dziesięciu poziomach jest rozmieszczonych 57 otworów strzelniczych, a po lewej wieżą zegarową nakrytą zrekonstruowanym hełmem barokowym i ryzalitowo wysuniętą dwukondygnacyjną loggią renesansową zwieńczoną attyką. Do baszty przylega z prawej strony XVIII-wieczny budynek oficyny, sięgający do północno- wschodniego bastionu. Poniżej dziedzińca zewnętrznego, od strony południowej, znajduje się ogród włoski z bukszpanowymi żywopłotami. Dochodzimy do bramy prowadzącej na dziedziniec arkadowy zamku górnego. Po jej lewej stronie zachowały się renesansowe obramienia okienne. Pod jednym z nich wykuto w kamieniu sentencję: „Mnie tu dla obrony zbudowano a Bogu w opiekę podano gdyż bez ratunku jego nie obroni nikt niczego.”

Przez gotycki ostrołukowy portal przechodzimy do sieni założonej na planie koła o średnicy sześciu metrów. Jest to dolna część baszty wzniesionej tutaj w XIV stuleciu. Kolejnym portalem przechodzimy na arkadowy dziedziniec położony na nieregularnym planie trapezu. Otaczają go arkadowo- filarowe krużganki wysunięte w kierunku bramy. Znajduje się tutaj 21 maszkaronów będących odzwierciedleniem sztuki niderlandzkiej. Pozostałości farby na nich samych, oraz na ścianach świadczą o tym, iż w czasach świetności zamku wszystko to było pokryte bogata polichromią. Na dziedzińcu znajduje się, głęboka na 45 metrów studnia, która swym dnem sięga samego Prądnika. Do czasów podłączenia zamku do współczesnego wodociągu, stanowiła ona główne ujecie wody dla jego mieszkańców. Na wszystkich kondygnacjach zamku znajdują się komnaty polaczenie ze sobą w sposób amfiladowy. Z krużganków drugiego pietra można dostać się do kaplicy pod wezwaniem świętego Michała. Kaplica, zbudowana na planie kwadratu i nakryta kopuła powstała w czasach kiedy zamkiem zarządzał Mikołaj Zebrzydowski.

Po opuszczeniu zamku kierujemy się do pięknego założenia parkowego gdzie zobaczymy resztki budynków folwarcznych.

W latach sześćdziesiątych XX wieku na wawelskim zamku podjęto decyzję o urządzeniu stałej ekspozycji na skałecznym zamku. Przyjęto wówczas, że komnaty nie będą rekonstruowane, a stworzą ekspozycję w typie galerii. Ostatnia aranżacja sal muzealnych pochodzi z roku 2000. Wystawa przedstawia przemiany w sztuce europejskiej jakie zachodziły od średniowiecza aż po wiek XIX.

Pierwsze piętro przedstawia najstarsze eksponaty. W Sali gotyku zobaczymy nastawy ołtarzowe, rzeźby i arrasy pochodzące z Polski, Pomorza, Niemiec i ze Śląska. W Sali renesansu obejrzymy arrasy niderlandzkie, włoską majolikę, wyroby z Urbino i Wenecji oraz XVI wieczne meble z maureskową dekoracją. W Sali baroku oprócz mebli, świeczników, lichtarzy i zastawy stołowej, obejrzeć możemy liczne obrazy szkoły holenderskiej, między innymi Bartholomeusa van der Helsta. Ostatnia sala pierwszego piętra prezentuje sztukę późnego baroku. Znajduje się tutaj paradne łoże francuskie, wizerunki portretowe, oraz cykl gobelinów o tematyce biblijnej i antycznej (historia Aleksandra Wielkiego) powstały we francuskim Aubusson.

Zwiedzanie drugiego pietra rozpoczynamy od Sali rokoka. Znajdziemy tu francuskie komody i szezlągi, czy gobeliny. Ściany zdobi włoskie malarstwo, zwłaszcza weneckie, reprezentowane miedzy innymi przez Giandomenica Tiepola. W kolejnej sali, gdzie naszym oczom ukażą się liczne meble, sofy, instrumenty muzyczne i portrety zgromadzono dzieła z okresy klasycyzmu, stylu Empire czy Biedermeieru. Kolejna komnata gromadzi eksponaty związane z romantyzmem i realizmem w sztuce, czyli kierunkami jakie powstały w drugiej połowie XIX stulecia. Wśród cenniejszych reliktów przeszłości znajduje się „Porwanie Sabinek” pędzla Eugene Delacroix. Sale Historyzmu, oprócz samych mebli , wypełniają obrazy Siemiradzkiego i Chełmońskiego. W następnej, poświęconej stylowi secesji oprócz sztuki użytkowej znajdziemy dzieła Jacka Malczewskiego, czy Wojciech Weissa. Całość ekspozycji zamyka sala prezentująca sztukę dwudziestolecia międzywojennego.

Nazwa zamku

Prawdopodobnym jest, iż nazwa Pieskowa Skała pochodzi od niemieckiego określenia „peskenstein”. Miała to być pochodna od kształtu jaki ma ta wapienna skała przypominająca psa. Inni upatrują źródła etymologiczne nazwy w staropolskich słowach: Pieś, Pieśko, Piech, które były zdrobnieniami od imienia Piotr, pierwszego właściciela zamku- Piotra I Szafrańca.

Możliwość zwiedzania

Podane godziny otwarcia dotyczą ekspozycji muzealnych. Ostatnie wejście na godzinę przed zamknięciem muzeum.
maj-wrzesień:
  poniedziałek nieczynne
  wtorek-czwartek 9.00-17.00
  piątek 9.00-13.00
  sobota-niedziela 10.00-18.00
kwiecień i październik:
  poniedziałek nieczynne
  wtorek-czwartek 10.00-16.00
  piątek 10.00-15.00
  sobota-niedziela 10.00-16.00
listopad-marzec:
  poniedziałek nieczynne
  wtorek-piątek – czynne po dokonaniu z jednodniowym wyprzedzeniem zgłoszenia dla grupy minimum 15 osób
  sobota-niedziela 10.00-16.00 (wejścia w godzinach 10.00, 11.00, 12.00, 13.00, 14.00, 15.00)
 
Opracowanie: Wojciech Zabielski