Korzystając z naszej witryny, wyrażasz zgodę na korzystanie z plików cookie. Używamy ich w celu poprawy jakości z tej strony, specjalnie dla Ciebie, pomagają nam zrozumieć Twoje potrzeby (pomagają nam zbierać statystyki), pomóc naszym partnerom dostarczyć odpowiednią zawartość wyświetlaną na naszej stronie internetowej. Aby dowiedzieć się więcej na temat plików cookie kliknij tutaj .

cookies
noimage

Zamek Korzkiew

Na północ od Krakowa, w odległości 15 kilometrów znajduje się wieś Korzkiew. Na jej terytorium wyrasta wzgórze, a nim dawny średniowieczny zamek. Warownia od zawsze była własnością możnych rodów małopolskich i przez stulecia przechodziła z rąk do rąk. Mimo, iż król Kazimierz Wielki nie był jej ani fundatorem, ani właścicielem, ani administracją, mimo, iż zamek nie stał na straży pogranicza polsko- czeskiego to zaliczony został do Szlaku Orlich Gniazd. Szlaku, który jest ciągiem średniowiecznych warowni strzegących granicy z Czechami oraz biegnącego u ich podnóży szlaku handlowego.

Historia zamku Korzkiew

O przeszłości Korzkwi wiemy niewiele. Osada nie należy do najstarszych w Krakowskiem. W połowie XIV wieku jeszcze, zdaje się, nie było wsi, tylko góra tej nazwy. Kilka włości okolicznych dzierżyli wówczas Syrokomlici.

Nazwa wsi jeszcze przez XV stuleciu nie była ani ortograficznie, ani fonetycznie ustaloną. Pisano ją: Corzkew, Korzkyew i korzkwa - według analogii do takich rzeczowników jak: podeszew = podeszwa. Sam wyraz korzkiew w starej polszczyźnie wielko-polskiej oznaczał kielnię. Charakterystyczna rzeźba terenu, przywodząca na myśl kształt staropolskiej łyżki, Korzkwi, z czasem nie tylko dała nazwę zamkowi, rzece, i pobliskiej wsi, lecz również nazwisku rodowemu Korzkwickich. (więcej)

Architektura i stan obecny

Dominantą korzkiewskiego zamku jest gotycka wieża powstała w połowie XIV wieku. Ta kamienna budowla o wymiarach 9,5 metra na 12 metrów góruje nad całą okolicą. Sama bryła zamczyska łączy w sobie elementy różnych stylów architektonicznych, w której wyodrębnia się następujące części: gotycką, renesansową wraz z klatką schodową, loggię wejściową oraz zaplecze gospodarczo- sanitarne. Poza tym w skład budynku wchodzi budynek przybramny i mury obronne. Mury części gotyckiej są z kamienia wapiennego na zaprawie wapiennej z licznymi przemurówkami ceglanymi. Mury części renesansowej po stronie północnej są ceglane na fundamencie kamiennym, natomiast ściany przeciwległe są kamienne z drobnymi przemurowaniami ceglanymi.

Przenieśmy się w czasie by spojrzeć na tę warowną rezydencję, w czasie, kiedy funkcjonowały jej wszystkie elementy, po licznych zmianach, czyli do początku XIX stulecia.

Budynek zamku stoi na gruncie dworskim; pagórek, na którym się wznosi, dotyka ogrodu dworskiego, który rozciąga się po jednej stronie wzgórza. Samo wzniesienie ma formę stożka, o skalistym pokładzie, pokrytym cienką warstwą ziemi, zarośniętą rzadkim lasem i pastwiskiem krzakami, na wszystkie strony stromo spadającymi. Niżej, w dole płynie rzeczka, biorąca początek w niedalekich na północ Cianowicach, a wpadająca na terytorium Korzkwi do Prądnika; oblewa ona pagórek z trzech stron, z czwartej, południowo-wschodniej, jest jedyny bardzo stromy przystęp od dzisiejszego dworu. Drogą tą wchodzi się obecnie na platformę zamkową przez starą bramę wjezdną, do której niegdyś przylegał długi most przerzucony ponad głęboką suchą fosą. Budynek bramny- włączony w ciąg murów obronnych, stanowił główne wejście na dziedziniec zamkowy. Był on parterowy częściowo podpiwniczony. Od strony północnej zachował się jedynie nieregularny otwór bramny. Między bramami usytuowana była sień dzieląca budynek na dwie części. Część zachodnia stanowiła odrębne pomieszczenie, oddzielone od sieni ścianą, w niej był otwór drzwiowy oraz niewielkie okienko. Oprócz tego były dwa okna na ścianach zewnętrznych, po jednym na ścianie zachodniej i południowej. Do tegoż budynku prowadzi renesansowy, boniowany portal, sama budowla łączy z obu stron, średniowieczny, kamienny mur obwodowy. Po obu jej stronach znajdują się prostokątne baszty powstałe w końcu XV stulecia. Za jedną z tych baszt obronnych, już poza murami, znajdowała się studnia zaorująca w pitną wodę cały gościniec, a później obsługująca mieszkańców dworu i kompleks parkowo- ogrodowy. Przez budynek bramny przechodzimy na zewnątrz dziedziniec zamkowy mający kształt nieproporcjonalnego trójkąta. W jego północo- zachodnim narożu stoi najstarsza część warowni- wieża mieszkalno- obronna. Na prawo od wieży znajduje się, powstały w końcu XVI wieku kompleks pałacowy, z szeregiem komnat reprezentacyjnych i izb mieszkalnych. Do samego pałacu prowadzi jednokondygnacyjna loggia.

Zamek jest budynkiem trzy kondygnacyjnym, jednoprzęsłowym o wysokim parterze, częściowo podpiwniczonym i z zachowanym fragmentarycznie poddaszem. Budynek składa się z dwóch skrzydeł z zachowanymi od strony północnej murami fundamentowymi dobudówki gospodarczej. Jako piwnice wykorzystywano północno- wschodnie skrzydło zamku bo tylko ono było podpiwniczone. Jest to pomieszczenie przekryte ceglanym sklepieniem kolebkowym z lunetami. Mury kamienne, posadowione były na skale, częściowo skałę wykorzystywano jako mur.

Powyżej znajdowały się pomieszczenia parteru. Dziś zachowana w całości jest jedynie sala części gotyckiej. Ściany kamienne uzupełniane były wątkiem ceglanym, sklepienia były ceglane kolebkowe z lunetami. Wzdłuż trzech ścian usytuowana była ława kamienna. Sala posiadała przesklepioną wnękę okienną ze śladami siedlisk na bocznych glifach oraz otwór wejściowy obramiony renesansowym, wtórnie osadzonym portalem kamiennym. W lunetach sklepienia oraz w ścianie zachodniej zachowane zostały otwory strzelnicze. Sala w części renesansowej (północna) zachowana została w obwodzie ścian zewnętrznych. Ściany były ceglane, mur wschodni dwuczęściowy (podobnie jak w piwnicy). Nie zachował się strop nad pomieszczeniem, jedynie gniazda po belkach oraz ślady użytkowych poziomów na murach. Sala posiadała dwie przesklepione wnęki okienne ze śladami siedzisk na bocznych glifach. Na ścianie wschodniej zachowane zostały wnęki dwóch zamurowanych gotyckich okien. Glify okienne były tynkowane, podobnie reszta ściany. W ścianie zachodniej znajdował się otwór drzwiowy prowadzący do dobudówki gospodarczej (w parterze nie zachowany). Sala oddzielona była od hallu obudowaną ścianą ceglaną posiadającą otwór wejściowy, wnękę szatniową i kominek. Hall łączył oba skrzydła zamku oraz zawierał wejście na klatkę schodową. W ścianie wschodniej zachowany został otwór okienny, w zachodniej fragmenty kominka.

Obecnie oba skrzydła na poziomie pierwszego piętra zachowane były jedynie w obwodzie murów zewnętrznych. Sala części gotyckiej posiadała dwie przesklepione wnęki okienne w ścianie południowej i otwór strzelniczy między nimi. W ścianie zachodniej istniała jedna taka wnęka z siedziskami ceglanymi przy bocznych glifach. W ścianie wschodniej i północnej znajdowały się dwa otwory drzwiowe. Ściany kamienne oblicowane były cegłą, tynkowane, w ścianie wschodniej znajdowały się ślady kominka. Zachowały się ślady polichromii na podniebieniu wnęk okiennych, co wskazuje na to, iż czasie świetności wszystkie pomieszczenia reprezentacyjne pokryte były malarstwem figuralnym i motywami roślinnymi. Podobnie w sali północnej, gdzie zachowały się jedynie mury zewnętrzne. Od zachodniej i północnej strony zachowały się mury ceglane od zachodniej kamienne, w ścianie wschodniej jedna wnęka okienna w północnej dwie. Okna zamurowane były w świetle węgarów. Otwór wyjściowy na taras nad dobudówką w ścianie zachodniej również był zamurowany. Wejście z klatki schodowej, na poziom pierwszego piętra było w ścianie południowej. Klatka schodowa miała rzut trapezu i oddzielona była od hallu ścianą ceglaną o szerokości 46 cm, posiadała na kolejnych podestach dwa otwory okienne w przesklepionych wnękach oraz pięć otworów wejściowych, jeden do sali gotyckiej, dwa do hallu na parterze i piętrze. Była to niejako dobudówka, zapewniająca komunikację pionową. Poddasze, które powstało dopiero w XVIII stuleciu miało charakter pomieszczeń gospodarczych.

Zewnętrza strona ścian zamku, czyli fasada pokryta była tynkiem. Okna z gzymsami o charakterystycznych renesansowych wzorach oraz renesansowe portale drzwiowe były do XVIII wieku jedynymi ozdobnikami fasady. Później ściany zostały pokryte dekoracją sgraffitową o, najprawdopodobniej geometrycznym wzorze.

Jak wspomniałem w poprzedniej części, zamek od drugiej połowy XIX wieku był całkowicie opuszczony, co doprowadziło do jego dewastacji. W 1997 roku przeszedł on na własność prywatną i po częściowej odbudowie pełni funkcje komercyjne służąc za hotel. Mimo, tego stanowi największą atrakcję Korzkiewskiego Parku Kulturowego, w skład którego, wchodzi również, znakomicie utrzymany zabytkowy zespół ogrodowo- parkowy, położony na sąsiednim wzgórzu kościółek, a także ukierunkowana na lokalna turystykę część malowniczej Doliny Korzkiewki.

Jako jeden z nielicznych zamków na szlaku Orlich Gniazd, będący własnością prywatną, nie jest udostępniony zwiedzającym.

Co można zobaczyć.

Zamek nie jest udostępniony turystom celem zwiedzania. Można jednakże skorzystać z jego oferty noclegowej, a podziwianie dawnej warowni możliwe jest jedynie z zewnątrz i to z pewnej perspektywy.

Opracowanie: Wojciech Zabielski